NOWA USTAWA O KREDYCIE KONSUMENCKIM – WIĘKSZA OCHRONA, MNIEJ PUŁAPEK!

14 lipca 2025 r.

Drodzy Państwo,

wyczekiwany projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim został opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji 7 lipca 2025 r.

Projekt wdraża unijną dyrektywę 2023/2225 z 18 października 2023 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki, a jego celem jest zwiększenie poziomu ochrony interesów konsumentów.

Główne obszary zmian i wprowadzenie nowych rozwiązań dotyczą:

• zasad reklamowania produktów kredytowych,
• przekazywania rzetelnych i jednoznacznych informacji, w szczególności w zakresie kosztów,
• odpowiedzialnego udzielania kredytów (badania zdolności kredytowej),
• możliwości skorzystania z poradnictwa w sytuacji trudności ze spłatą kredytu,
• sankcji nakładanych na kredytodawców za naruszenie przepisów ustawy.

Przepisy nowej ustawy nie ustanawiają ani dolnego ani górnego limitu kwoty kredytu, który podlegał będzie ochronie (aktualnie górny pułap wynosi 255 550 PLN). Nadal wyłączone pozostaną umowy o kredyt hipoteczny, które reguluje odrębna ustawa.

Zakresem regulacji objęte zostaną nowe rodzaje umów kredytowych:

• kredyt nieoprocentowany i nie podlegający żadnym opłatom,
• kredyt w ROR,
• umowa najmu lub leasingu, jeżeli przewiduje nabycie przedmiotu umowy.

Przemodelowano zasady reklamowania usług kredytowych:

• reklama ma zawierać jasne i wyraźne ostrzeżenie, że pożyczanie pieniędzy kosztuje,
• zakazano reklamy sugerującej, że kredyt poprawi sytuację finansową konsumenta, zwiększy zasoby finansowe lub podniesie poziom życia,
• wszelkie komunikaty mają być rzetelne i nie mogą wprowadzać w błąd, w szczególności co do kosztów kredytu.

Ubezpieczenia spłaty kredytu konsumenckiego muszą być uzasadnione i proporcjonalne w odniesieniu do rodzaju kredytu, a konsument będzie mógł dokonać wyboru oferty dowolnego ubezpieczyciela. Taki wymóg ma ograniczyć narażenie kredytobiorców na dodatkowe, często nadmierne koszty.

W przypadku oferowania kredytu „w pakiecie” z innymi produktami czy usługami finansowymi (sprzedaż łączona), konieczne będzie poinformowanie, że kredyt jest dostępny także bez dodatkowych produktów oraz umożliwienie konsumentom porównania takich ofert. Zakazana będzie sprzedaż wiązana w związku z zawarciem umowy o kredyt konsumencki (wyjątek będzie stanowił bezpłatny ROR).

Tak jak dotychczas, konsument przed zawarciem umowy bezpłatnie otrzyma informacje dotyczące kredytu na tzw. „formularzu informacyjnym”, który będzie ważny aż 3 dni (aktualnie 1 dzień). Teraz jednak kredytodawca będzie musiał podać najistotniejsze informacje na pierwszej stronie, tak aby ułatwić szybkie porównanie różnych ofert.

Jeżeli umowa będzie zawierać odniesienie do wskaźnika referencyjnego, konsument otrzyma dodatkowo odrębny dokument z nazwami wskaźników referencyjnych, ich administratorów oraz informacją o potencjalnych konsekwencjach ich zastosowania.

Ochrona konsumenta została wzmocniona w odniesieniu do umów o odroczenie płatności, których zawarcie musi być poprzedzone przekazaniem bezpłatnego, zaktualizowanego formularza informacyjnego, a jeśli konsument o to poprosi – również bezpłatnego projektu umowy.

Uszczegółowione zostały wymogi przeprowadzania oceny zdolności kredytowej konsumenta. Przy badaniu zdolności kredytowej, kredytodawca:

• nie może opierać się na danych pochodzących z sieci społecznościowych,
• nie może brać pod uwagę jedynie historii kredytowej zamieszczonej w bazach danych,
• będzie mógł zażądać przedstawienia danych o dochodach i wydatkach gospodarstwa domowego.

Nowością jest również, że kredytodawca będzie musiał wykazać, że dokonał oceny zdolności kredytowej i że sposób oceny był zgodny z przepisami, przy czym każde znaczne zwiększenie całkowitej kwoty kredytu konsumenckiego będzie wymagało ponownej oceny zdolności kredytowej, na podstawie uaktualnionych danych.

Z nieprawidłowościami przy badaniu zdolności kredytowej będą wiązać się określone konsekwencje dla kredytodawcy. Jeżeli kredytodawca:

• naruszy przepisy dotyczące dokonywania oceny zdolności kredytowej lub
• udzieli kredytu pomimo, że kredytobiorca miał ponad półroczne zaległości w spłacie innego zobowiązania (na co wskazywały zebrane informacje),

kredytodawca nie będzie mógł „odsprzedać” takiej umowy (czynność będzie nieważna), a dochodzić spłaty będzie mógł dopiero, gdy konsument spłaci swoje poprzednie zadłużenie. Co istotne, za okres oczekiwania na spłatę poprzedniego kredytu, konsumentowi nie będą naliczane koszty związane z umową.

Nowym rozwiązaniem przyjętym w projekcie jest wprowadzona możliwość restrukturyzacji zadłużenia wynikającego z kredytu konsumenckiego (kredytodawca będzie zobowiązany poinformować konsumenta o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację kredytu). Ułatwieniem dla konsumentów mających problemy ze spłatą długu będzie również poradnictwo zadłużeniowe. Bezpłatna informacja o możliwości zasięgnięcia porady będzie przekazywana konsumentom mającym trudności finansowe, w szczególności gdy ich zaległości w spłacie przekraczają 90 dni.

Wyraźna i jednoznaczna zgoda konsumenta na zawarcie umowy o kredyt lub usługę dodatkową będzie warunkiem koniecznym, a umowa i wszelkie jej zmiany będą musiały zostać sporządzone na papierze lub innym trwałym nośniku. Ewentualne zmiany umowy powinny być poprzedzone zrozumiałym opisem proponowanych zmian przekazanym konsumentowi na 30 dni przed ich wprowadzeniem.

W nowej ustawie, tak jak w aktualnej regulacji, zamieszczono obszerny katalog informacji wymaganych w treści umowy o kredyt konsumencki.

Naruszenie przepisów ustawy w zakresie obowiązku zamieszczania ww. informacji w umowie, jak i innych obowiązków ustawowych będzie wiązało  się z sankcją dla kredytodawcy.

W uzasadnieniu projektu ustawy przywołano bogate orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE. Trafnie odnotowano najistotniejsze rozstrzygnięcia odnoszące się do sankcji i wskazano, że unijny prawodawca wymaga, aby kary za naruszenie przepisów dotyczących kredytu konsumenckiego były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Podkreślono, że orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości wydane na kanwie dotychczas obowiązującej dyrektywy z 2008 roku zachowuje aktualność również w nowym stanie prawnym, a sankcja kredytu darmowego była uznawana przez TSUE za proporcjonalną nawet wówczas gdy konsument nie poniósł szkody w wyniku naruszenia obowiązków, a także gdy opłaty nie były wysokie w stosunku do sumy kredytu. Słusznie przypomniano również, że zapewnienie osiągnięcia celów założonych przez dyrektywę możliwe jest w sytuacji, gdy sądy krajowe będą badać z urzędu spełnianie wymogów wynikających z dyrektywy.

Regulacja ustawowa dotycząca sankcji dla kredytobiorców w porównaniu do aktualnego brzmienia przepisu została zmieniona w sposób istotny.

Najdotkliwsza sankcja dotyczy 2 przypadków:

1. gdy umowa o kredyt została zawarta bez wniosku i bez wyraźnej zgody konsumenta – wówczas konsument nie jest zobowiązany do zwrotu kredytu konsumenckiego, odsetek, innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy oraz wszelkich innych kosztów,
2. gdy umowa o usługę dodatkową została zawarta bez wyraźnej zgody konsumenta - wówczas konsument nie jest zobowiązany do zapłaty za tę usługę.

W obu przypadkach konsument nie musi podejmować żadnych działań (tj. składać oświadczenia kredytodawcy).

To rozwiązanie stanowi nowość i niesie ze sobą bardzo dużą dotkliwość dla kredytodawcy, który nie tylko nie otrzyma wynagrodzenia za usługę, ale również nie otrzyma zwrotu samej kwoty kredytu wypłaconej konsumentowi.

Sankcja kredytu darmowego (czyli zwrotu kwoty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu) będzie miała zastosowanie, gdy kredytodawca:

• nie dokona oceny zdolności kredytowej bądź ponownej oceny przy znacznym zwiększeniu kwoty kredytu,
• zastosuje domyślnie zaznaczone pola przy akceptacji warunków umowy o kredyt lub usługę dodatkową,
• nie przekaże konsumentowi niezwłocznie umowy w postaci papierowej lub na trwałym nośniku,
• nie zamieści w umowie kredytu informacji o:
• całkowitej kwocie kredytu,
• terminach i sposobach wypłaty kredytu,
• stopie oprocentowania kredytu i warunkach jej stosowania,
• rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania i całkowitej kwocie do zapłaty,
• zasadach i terminach spłaty kredytu i płatności odsetek oraz wszelkich innych kosztów kredytu w formie zestawienia,
• innych kosztach, które konsument jest obowiązany uiścić,
• stopie oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunkach jej

zmiany oraz innych opłatach z tytułu zaległości w spłacie kredytu,

• nie wskaże, że umowa nie przewiduje gwarancji spłaty całkowitej kwoty kredytu,
• nie przekaże informacji dodatkowo wymaganych w przypadku kredytu wiązanego oraz kredytu o odroczonej płatności,
• w przypadku planowanych zmian umowy kredytu, nie przedstawi konsumentowi zrozumiałego opisu tych zmian,
• naruszy regulacje dotyczące umowy ROR, która umożliwia przekroczenie,
• naruszy przepisy dotyczące sposobu obliczenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu

Co jest nowością, w ustawie przewidziano „stopniowanie” odpowiedzialności kredytodawcy w zależności od wagi naruszenia, gdyż poza sankcją kredytu darmowego („w pełni”), uregulowano sankcję kredytu darmowego „w połowie”  (czyli zwrot kredytu z odsetkami w wysokości połowy odsetek umownych, bez innych kosztów kredytu). Sankcja ta będzie miała zastosowanie, gdy kredytodawca:

• nie wskaże w umowie rodzaju kredytu oraz okresu obowiązywania umowy,
• nie przekaże informacji o skutkach braku płatności, opóźnień w płatnościach, obowiązku poniesienia opłat notarialnych oraz sposobu zabezpieczenia i ubezpieczenia kredytu (gdy są wymagane),
• nie zamieści w umowie informacji o wybranym przez konsumenta trwałym nośniku do przekazania informacji,
• nie poinformuje o prawie do spłaty kredytu przed terminem oraz procedurze tej spłaty,
• nie wskaże na warunki i procedurę rozwiązania umowy,
• naruszy obowiązek poinformowania o zmianie wysokości stopy oprocentowania,
• w przypadku kredytu w ROR, nie przekaże informacji o aktualnym saldzie, stopie oprocentowania oraz kwocie minimalnej wymagalnej spłaty oraz nie poinformuje o zmianie wysokości stopy oprocentowania lub wysokości opłat.

Skorzystanie z obu rodzajów ww. sankcji „kredytu darmowego”, jak ma to miejsce aktualnie, będzie wymagało złożenia kredytodawcy pisemnego oświadczenia. W wyniku zastosowania sankcji kredyt zwracany będzie w terminach i w sposób ustalony w umowie, a jeżeli w umowie takich informacji zabrakło, konsument zwróci kredyt w terminie:

• pięciu lat – w przypadku kredytów konsumenckich do wysokości 80 000 zł,
• dziesięciu lat – w przypadku kredytów konsumenckich powyżej 80 000 zł.

W każdym przypadku konsument będzie zobowiązany do poniesienia kosztów zabezpieczenia, jeżeli zostały przewidziane w umowie.

W nowej ustawie wskazano, że uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia spłaty całkowitej kwoty do zapłaty. Aktualne brzmienie ustawy odwołuje do „wykonania umowy”. O wykonaniu umowy mowa również w uzasadnieniu do projektu nowej ustawy, zatem wydaje się, że terminy te ustawodawca traktuje tożsamo, co powinno być istotną wytyczną dla sądów krajowych również na gruncie aktualnie rozpoznawanych sporów.

W projekcie utrzymane zostało prawo do odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 14 dni, jednak w sytuacji, gdy nie otrzymał on informacji wymaganych umową, termin wydłuży się do 12 miesięcy i 14 dni, a gdy dodatkowo nie został poinformowany o prawie do odstąpienia, będzie mógł od umowy odstąpić także po upływie tego terminu.

W przepisach potwierdzono również prawo konsumenta do spłaty kredytu przed terminem i związanego z tym uprawnienia do obniżki całkowitego kosztu kredytu proporcjonalnie do okresu, o który umowa ulega skróceniu.

Projekt nowej ustawy oceniamy pozytywnie, w wielu obszarach zmienia on aktualne przepisy i wprowadza nowe rozwiązania, wzmacniając ochronę kredytobiorców na rynku kredytów konsumenckich.

Nowa regulacja kładzie nacisk na prawidłowe badanie zdolności kredytowej i odpowiedzialne udzielanie kredytów, przekazywanie konsumentom informacji w sposób zrozumiały, przejrzysty, rzetelny i nie wprowadzający w błąd, tak aby po porównaniu ofert różnych kredytodawców i różnych produktów konsumenci mogli świadomie podjąć decyzję o najlepszym i najbardziej dostosowanym do własnych potrzeb kredycie. Pozytywnie należy ocenić rozwiązanie, w którym dla kredytobiorców mających trudności finansowe przewidziano możliwość zawnioskowania o restrukturyzację kredytu oraz skorzystania z poradnictwa w tym zakresie.

Skuteczność wprowadzonych rozwiązań ma gwarantować katalog odpowiednich sankcji, który w pewnym zakresie został przemodelowany w porównaniu do aktualnej regulacji. Część przyszłych sankcji będzie bardziej dotkliwa dla kredytobiorców, cześć pozostanie bez zmian, a w niektórych przypadkach sankcje będą łagodniejsze (konsument będzie zobowiązany zapłacić jedynie połowę odsetek ustalonych w umowie). Katalog przypadków, w których „kary” znajdą zastosowanie będzie bardziej obszerny.

Efektywność działań ustawodawcy i faktyczne „działanie” przepisów mierzone będzie na etapie ich wykonywania i stosowania przez przedsiębiorcę, a także egzekwowania swoich praw przez konsumentów w przypadku, gdy dojdzie do sporu sądowego.

Lektura proponowanych rozwiązań ustawowych może stanowić wskazówkę dla sądów krajowych co do wysokiego poziomu ochrony jaka powinna być przyznana słabszym uczestnikom rynku również na gruncie aktualnych przepisów.

Trzymajmy kciuki, aby orzecznictwo kształtowało się w zgodzie z literą i duchem prawa!

Z projektem ustawy, jego uzasadnieniem oraz pozostałymi dokumentami można zapoznać się na stronie Rządowego Centrum Legislacji: https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12399650/katalog/13141452#13141452

Pod wskazanym linkiem będzie można śledzić przebieg procesu legislacyjnego, który aktualnie jest w fazie uzgodnień międzyresortowych, konsultacji publicznych i opiniowania.

Nowe przepisy dotyczące kredytu konsumenckiego mają wejść w życie z dniem 20 listopada 2026 r.

Beata Strzyżowska radca prawny