KREDYTY KONSUMENCKIE POD LUPĄ

Planowane zmiany w ustawie o kredycie konsumenckim budzą coraz większe wątpliwości wśród ekspertów rynku finansowego oraz przedstawicieli branży pożyczkowej. Projekt nowelizacji, którego celem jest wdrożenie unijnych dyrektyw oraz wzmocnienie ochrony konsumentów, przewiduje istotne zaostrzenie obowiązków po stronie kredytodawców.

Projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim wynika z obowiązku implementacji do polskiego porządku prawnego dyrektywy 2023/2225. Z uwagi na bardzo szeroki zakres zmian (nowe regulacje zakładają m.in. wprowadzenie sankcji kredytu darmowego w sytuacjach, gdy instytucja finansowa nie dopełni badania zdolności kredytowej) oraz potrzebę uporządkowania, przeredagowania i uproszczenia dotychczasowych regulacji, zdecydowano się na zastąpienie obecnie obowiązującej ustawy z 12 maja 2011 r. nowym aktem prawnym.

W zamiarze ustawodawcy nowe regulacje mają w lepszym niż dotychczas stopniu regulować zasady zawierania umów o kredyt konsumencki, obowiązki kredytodawców i pośredników kredytowych, prawa konsumentów oraz skutki naruszenia tych obowiązków. W dużej mierze utrzymano dotychczasowy katalog umów objętych regulacją oraz zakres wyłączeń, Główną zmianą jaką wprowadzają nowe przepisy jest jednak rozszerzenie ochrony konsumentów objętych sankcją kredytu darmowego poprzez zniesienie górnego limitu kwoty kredytu, który warunkuje możliwość zastosowania sankcji (dotychczas była to kwota 255 500 PLN). Oznacza to, że wszystkie kredyty zaciągana na cel konsumencki, niezależnie od wysokości, zostaną objęte jednolitym reżimem ochronnym, co ma zapobiegać zróżnicowaniu sytuacji prawnej konsumentów.

Istotnym elementem reformy jest znaczące wzmocnienie obowiązków informacyjnych kredytodawców, zarówno na etapie reklamy, jak i przed zawarciem umowy. Aktualna treść projektu ustawy wprowadza surowe wymogi dotyczące treści i formy reklamy kredytu, zakazując przekazów sugerujących poprawę sytuacji finansowej czy łatwość uzyskania kredytu, a także nakłada obowiązek jasnego ostrzegania o kosztach kredytu. Informacje przekazywane klientom na etapie przed kontraktowym mają być uproszczone, bardziej przejrzyste i skoncentrowane na kluczowych elementach kredytu, co ma ułatwić konsumentom podejmowanie świadomych decyzji finansowych.

Projektowane przepisy również kładą szczególny nacisk na przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. W tym celu doprecyzowano i zaostrzono zasady badania zdolności kredytowej, wprowadzając bezwzględny zakaz udzielania kredytu w przypadku negatywnej oceny oraz obowiązek stosowania rzetelnych, proporcjonalnych i weryfikowalnych danych. Konsumentom przyznano również prawo do uzyskania wyjaśnień w przypadku zautomatyzowanej oceny zdolności kredytowej oraz do jej ponownego rozpatrzenia. Dodatkowo wprowadzono zakaz domyślnie zaznaczonych zgód, zakaz niezamówionych kredytów oraz ograniczenia w sprzedaży wiązanej i usług dodatkowych.

Ustawa przewiduje także rozwiązania mające chronić konsumentów już po zawarciu umowy, w tym zachęcanie kredytodawców do restrukturyzacji zadłużenia w sytuacjach problemów ze spłatą. Projekt ustawy wprowadza również zasadę miarkowania odpowiedzialności kredytodawcy, co oznacza, iż wysokość stosowanej względem instytucji finansowej sankcji ma być dostosowana do wagi dokonanych przez kredytodawcę naruszeń.

Całość projektowanych zmian ma prowadzić do zwiększenia przejrzystości rynku kredytów konsumenckich, wzmocnienia pozycji konsumentów jako słabszej strony stosunku prawnego oraz skuteczniejszego przeciwdziałania nieodpowiedzialnemu udzielaniu kredytów i nadmiernemu zadłużeniu.

Zdaniem części specjalistów, zbyt restrykcyjne przepisy mogą doprowadzić do ograniczenia dostępu do legalnych produktów kredytowych dla osób o niestabilnej sytuacji finansowej, niskich lub nieregularnych dochodach oraz krótkiej historii kredytowej. W praktyce oznacza to ryzyko wykluczenia finansowego części konsumentów, którzy mimo realnych potrzeb nie będą w stanie uzyskać finansowania w bankach ani w regulowanych instytucjach pożyczkowych.

W konsekwencji osoby te mogą zostać zmuszone do poszukiwania alternatywnych źródeł finansowania w tzw. szarej strefie pożyczkowej. Jest to obszar pozbawiony nadzoru instytucjonalnego, ochrony prawnej oraz przejrzystych zasad, w którym często występują nieuczciwe praktyki, nadmierne koszty oraz ryzyko poważnych problemów finansowych.