KIEDY UMOWA JEST NIEWAŻNA Z MOCY PRAWA?

16 lutego 2026 r.

Zawarcie umowy co do zasady prowadzi do powstania praw i obowiązków po stronie jej uczestników. Jednak sam fakt podpisania umowy nie zawsze oznacza, że umowa wywoła zamierzone przez strony skutki prawne. Zdarzają się bowiem przypadki bezwzględnej nieważności takich umów tj. sytuacje gdy wadliwość umowy skutkuje jej nieważnością od chwili jej zawarcia z mocy samego prawa.

Co do zasady nieważna jest czynność prawna (np. umowa) sprzeczna z ustawą, zmierzająca do jej obejścia albo sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W praktyce może to dotyczyć m.in.:

umów rażąco naruszających uczciwość, lojalność i równość stron, np. skrajnie niekorzystnych pożyczek udzielanych przez instytucje wykorzystujące trudną sytuację życiową niektórych osób (art. 58 § 2 k.c.),
zawarcia umowy bez zachowania wymaganej do tego formy, np. umowy sprzedaży nieruchomości bez wymaganej do tego formy notarialnej (art. 158 k.c. w zw. z art. 73 § 2 k.c.),
zawierania umów przez osoby pozbawione zdolności do czynności prawnych, np. osoba całkowicie ubezwłasnowolniona działająca bez opiekuna czy też małoletni zawierający umowy bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego (art. 12 k.c.),
tzw. umów pozornych, które mają ukryć rzeczywisty skutek czynności, które zamierzają osiągnąć np. strony dokonują darowizny pod pozorem zawarcia umowy sprzedaży (art. 83 § 1 k.c.).
braku istotnych elementów umowy np. ceny w umowie sprzedaży, co uniemożliwia ustalenie jej treści (art. 535 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c.).
zastosowania w relacjach konsumenckich niedozwolonych postanowień umownych, w tym klauzul abuzywnych znanych z umów kredytów frankowych (art. 385¹ k.c. w zw. z art. 58 k.c.).

Powyższe czynność w świetle prawa są traktowane tak jakby w ogóle nie doszło do ich zawarcia. Nie mniej jednak zaistnienie takiego stanu rzeczy jest wielokrotnie niewystarczające gdyż koniecznym może okazać stwierdzenie takiej nieważności przez sąd.

Chętnie w tym pomożemy – wasze pytania możecie kierować do nas na adres: kancelaria@strzyzowska.com